Советы педагога-психолога на лето

   Лето – это прекрасная пора! У многих появляется возможность больше времени проводить с ребенком. Так как же сделать это время максимально полезным для родителя и ребенка? 

   Чтобы отдых принес только удовольствие Вам и вашему ребенку постарайтесь соблюдать некоторые правила: 

   Старайтесь соблюдать режим дня, иначе очень трудно к нему возвращаться в сентябре. Не забывайте, что недосыпание развивает неврозы, возрастает утомление. Время сна должно соответствовать возрастным нормам.

   Всеми силами отвлекайте ребенка от телевизора и телефона, проводите все свободное время на свежем воздухе, катайтесь на велосипеде, самокате, роликах, играйте в подвижные игры.

   Предложите ребенку новые игры — для этого не обязательно вести его в детскую игровую комнату в современный торговый центр. Дети любят простые вещи: покажите, как играть в классики, купите скакалку, мячик или мелки. Вспомните, во что вы сами играли в детстве. Проведите с ребенком целый день на улице, разглядывая птиц, насекомых и деревья.

    Игры с родителями – это неотъемлемая часть развития детей. Это и укрепление здоровья, и хорошее настроение, и развитие речи. Совместные игры сближают родителей и детей.

    Если Вы решили заниматься со своим ребенком, помните, что эти занятия должны быть короткими и проводить их лучше в утренние часы. Ваша задача - расширять кругозор детей, соединяя имеющиеся знания и жизненный опыт ребенка.

   Планируя экскурсию на отдыхе, обсудите с ребенком заранее, как он к этому относится, если реакция негативна, попробуйте найти компромисс: выбрать другую экскурсию, которая интересна и Вам, и вашему ребенку. Советуйтесь с ребенком, будьте внимательным слушателем, ценность общения не в количестве времени, а в качестве общения (внимание + уважение + понимание), ведь это самые ценные минуты вашего общения.

   Обязательно приобщите к обсуждению летних планов ребенка вне зависимости от его возраста. Если ребенок чувствует свою вовлеченность в процесс принятия решений, шансы на получение им позитивного опыта на отдыхе увеличиваются.

Педагог-психолог: Тұрғынбек Ә.Ж.

АТА-АНАЛАРҒА АРНАЛҒАН ЖАДЫНАМА

1. Адамның мінезі мен қабілеттері туа біткеннен бола бермейтіні есіңізде болсын. Көбінесе олар бала өмірінің белгілі бір кезеңдерінде қалыптасады. Алған білімі, тәрбиесі және қоршаған орта тұлғаға көбірек әсер етеді.

2. Сәби кезінде алған әсерлері оның одан әрі ойлау және әрекет ету тәсілін анықтайды.

3.Ата-ананың қызбалығы жұқпалы.

4. Тіпті жаңа туған нәресте де ата-анасының жанжалын сезінеді. 

5. Ата-әжесінің қасында  болуы баланың дамуына жақсы серпін береді.

6. Баланы ұрысқаннан гөрі мақтаған жақсы.

7. Баланың қызығушылығы қолдауды қажет етеді. 

8. Қайталау - баланың қызығушылығын арттырудың ең жақсы тәсілі.

9. Өлең жаттау есте сақтау қабілетін арттырады. Балаңызбен қысқа тақпақтарды жаттап жүріңіздер.

10. Ойыншықтардың артық болуы баланың назарын шашыратады. Баланың ойыншықтарын реттеңіз.

11. Ойыншықтар ұстаған кезде қолға жағымды болуы керек.

12. Ойындар баланың шығармашылық бейімділігін дамытады. Балаңызбен көбірек ойнаңыз.

Педагог-психолог: Тұрғынбек Ә.Ж.

   Баланың кез-келген затпен ойнауы, қолға ұстауы, қарауы, яғни затпен әрекеттесуін қамтитын ойынның бәрі сенсорлы тәрбиенің бөлігі. Баланың күнделікті іс-әрекеттері әртүрлі сезім мүшелерін дамытып, ойлаудың барлық санаттарымен: салмақ, түр-түс, пішін және басқаларымен жұмыс жасағаны маңызды. 

Көру сезімдерін дамыту

  Ол үшін «Күн сәулесі» ойынын ойнаңыз. Күн сәулесі бөлмеге кірген кезде, айна арқылы сәулені ұстап, баланың назарын күн сәулесінің қабырғаға, еденге және төбеге қалай секіретініне ударыңыз. Содан кейін сол  ары-бері секіріп жүрген күн сәулесіне қолын тигізіп көрсін, оны ұстап ал деңіз.

Геометрия фигураларымен танысу

   Балаңыз қағаз бетіндегі пішіндердің сұлбасын сызып шықсын, алақанымен, саусағымен қағаз бетіне сипалап, пішінді сезсін. Қандай да бір пішінге ұқсас заттарды тапсын.

Заттарды көлеміне қарай салыстыру

  Көлеммен танысу үшін заттарды бір-біріне жапсыру әдісін қолдануға болады. Тәжірибе жинақтала келе, заттардың көлемін көз мөлшерімен де   салыстыра бастайды.

Түр-түспен танысу

  Заттарды бір-біріне жапсырып олардың түр-түсі анықталады, шекараның болуы түс айырмашылығын көрсетеді.

Материалдармен танысу

  Материалдармен танысуда «Сөмкенің ішіндегі белгісіз зат» ойыны көмектеседі. Дорбаға әр түрлі заттар салынады, оларды  қолмен ұстап қана не екенін білуге болады, мысалы, жаңғақ, әртүрлі жарма, мақта, бүршік және т. б.

   Сезім-түйсікті дамуға бағытталған басқа да заманауи ойыншықтар бар.  Түрлі-түсті таяқшаларды   сатып алып немесе жасап алып, ойын ойнау арқылы түр-түсті зерттеп, баланы мөлшер, сан, өлшем деген ұғымдармен таныстыра аласыз.

   Дәм, биіктік, дыбыс деңгейі, иіс ұғымдарын зерттеу үшін күнделікті өмірге оңай қиысып кететін ойындар ойлап тапқан жөн.

  Сезім-түйсікті дамыту жұмысы айналамыздағы нәрселермен күнделікті байланыста жүреді. Бала өсе келе заттардың пішіні, түсі, мөлшері және басқа қасиеттері туралы түсінік жинай бастайды. 

   Балаларды әртүрлі ұғымдармен таныстыра отырып, олардың атауларын есте сақтауын, оларды әрі қарай қолдануын талап етпеңіз. Ең бастысы, бала олармен ойнағанда, қолына алғанда заттардың қасиеттерін есіне түсіріп, түсініп  ескергені керек. 

   Сәби кезінде қоршаған әлем үлкен қызығушылық тудырады, ал үлкендер оған толыққанды сезім-түйсігін дамыта алатын ортаны қамтамасыз етуге көмектескені маңызды.

 Мектеп жасына дейінгі балаларға арналған әдеп ережесі.

ЖАДНАМА.

   Бала өмірінің алғашқы айлары мен жылдарындағы даму нормасын білу керек, өйткені ауытқулар болып жатқан жағдайда дер кезінде байқап, сол ауытқуларды дұрыстау үшін.  Баланың орта көрсеткіштерінен қалыс дамуы, оның ерекше екенін айтады.

1 жасқа дейін бала 7-14 сөзді қолданады, бір нәрсемен 15 минуттай алданады, "болмайды"  деген сөзінің мағынасын түсінеді, жүре бастайды (+ 2 ай).

1,5 ( бір жарым) жасқа дейін бала 30-40 сөзді біліп айта алады, жақсы жүреді, суреттердегі заттарды таниды,  көрсетеді, оған бағытталып айтылған сөзді жақсы түсінеді. Баланың негізгі сұрақтары - Не? Кім?

**************

2 жасқа келгенде 300-400 сөз біледі, баланың негізгі сұрақтары- Бұл не? Бұл кім? Зат есімдерді, есімдіктерді, сын есімдерді, үстеулерді, етістіктерді біледі. Мысалы   Бұл не? Ол қандай.? Нешеу? Фразалық, тіркестік сөйлеу қалыптасады (қыздарда көбінесе 1,5 жасқа дейін). Сұрақтардың болуы баланың психикалық жақсы, дұрыс дамуын көрсетеді. Қарындашты жұдырыққа қысып алып, сызықтар салады, текшелерден мұнара салады.

2,5 (екі жарым )жасқа қарай шамамен 1000 сөзді біледі. Бағытты көрсететін Қайда? Қайдан? Қашан?   деген сұрақтар пайда болады.  Бұл жаста баланың сөйлемеуі немесе сөз дамуының кешігуі психикалық дамуы кешігіп жатыр ма немесе  құлағы естімей ме (саңырау ма) деген күдік туғызуы керек.

**************

3 жасар баланың  Неге?  деген сұрағы  туындайды.  Егер балаға жетелеуші сұрақтар қойып көмектессе, естігенін және көргенін айтып береді. Күрделі сөйлемдерді қолданады, бұл оның ойлау қабілетінің күрделенуін көрсетеді. Біреу, аз, көп дегенді түсінеді, сол және оң жақтарын ажыратады. Затқа тән бір белгі бойынша ол тұтас нәрсені   біле алады:  мысалы құлақ арқылы – қоянды тани қояды,  ұзын мұрны арқылы пілді біле алады.

3,5 (үш жарым) жасқа қарай ол құрастыра бастайды, жоспарлау элементтері пайда болады. Белгілі бір заттарды көргенде, ал сәл кейінірек өзімен жасты балалармен бірге ойнағанда, рөлдік ойын элементтері пайда бола бастайды. Бала  сезімтал (эмоционалды) болады: мақтаншақ, өкпелегіш, қуанышты, мұңлы, мейірімді, қатыгез, қызғаншақ, біреуді аяп, жаны ашығыш  болады.

***************

4 жасында ол әлі көрмеген, бірақ оған сол нәрсе туралы  айтып, жақсы түсіндіріп берсе,  сол нәрсені түсіне алады. Сурет бойынша қарапайым, бірақ нақты түсінікті әңгіме құрастырады, ересек адам бастаған сөйлемді мағыналы түрде аяқтайды,  белгілі бір ұғым туралы ойды жалпылап, қорытындылай алады. Негізгі сұрағы -Неге? (психикалық дамуы тежелген баланың Не? Қайда? Қайда? (где?)  деген  сұрақтары басым болады). Өзімен жасты  балалармен рөлдік ойын ойнай алады. 40-50 минутқа дейін бір нәрсемен алданып, ойнап, бір нәрсе жасап отыра алады.

 4,5 (төрт жарым) жасында ол мақсат қоя алады және оған жетуді жоспарлай алады.  Не үшін? Деген сұрақ қояды.

5 жасында бала өзінің тегін, атын, әкесінің атын, жасын, мекен-жайын, үйге баратын көлігін атай алады. Құрастырма ойынын қолдана алады, ойыншықты схемаға сәйкес жинай алады. Барлық дене мүшелерімен  адамның суретін сала алады.

****************

5,5 (бес жарым) жастан бастап балаға оқытудың барлық түрлерін беруге болады, ол негізінен оқуға дайын.

6 жасында бала шамамен 4000 сөз біледі. Балаға қарапайым мақал-мәтелдердің мағынасы   түсінікті болады, ол суреттердің сюжеттік байланысын оңай көріп, әңгіме құрайды. Қарапайым арифметикалық есептерді шеше отырып, заттарды оңай  ортақтастырады және бөлектейді. Көптеген ойындарды біледі, сюжетті өзі ойдан құрастырады. Айналасында, уақытта (кеше, бүгін, ертең), адамдар арасындағы қарым-қатынаста бейімді. Адамның суретін салып отырып, бас пен дененің арасына мойнын салады, киімін, аяқ киімін салады.

«Мектеп жасына дейінгі балаларға арналған дамытушы ойындардың рөлі» атты тақырыпқа әңгіме өтті. Ойындарды қалай ұйымдастыруға болады және дамытушы ойындардың қандай түрлері туралы айтылды. 

  Маленький, беспомощный - как ему не помочь.

  Одеваем, обуваем, наливаем, водим рукой, подсказываем слова, говорим и думаем за него.

 Возмущаемся: какой несамостоятельный. Тревожимся: научится ли? Опасаемся: успеем ли выполнить программу? В результате перестраховываемся и лишаем ребёнка возможности реализовывать свои компетенции и приобретать компетентности.

      Не менее того.

   На что ребёнок имеет право, т. е. что в его компетенции: устанавливать отношения и общаться с разными людьми, высказывать свои суждения, мысли и чувства, начинать и совершать совместные действия, пробовать и ошибаться, делать по - своему, а не по образцу и многое другое.

            Как быть?

  Прежде чем помогать, следует понаблюдать, а требуется ли помощь?

  Подумать, чем вызвано желание помочь: потребностью ребёнка или желанием взрослого ускорить события (быстрее одеть), придать игре нужное русло (по сути, переключить), услышать желаемый ответ, увидеть ожидаемое действие (сделать за него).

   Помогать следует тогда, когда ребёнок просит помощи.

   А теперь -  как.

   Сначала спросите: что ты хотел сделать, что именно у тебя не получается, как бы ты хотел это сделать, если бы умел сам. Какая помощь тебе нужна, чем я могу помочь тебе, кто может помочь, к кому бы ты обратился за помощью.

    Таким образом, вы поможете ребёнку осознать затруднение и оформить его словами.

 После того, как затруднение будет обозначено, можно правильно определить - какая помощь нужна - подсказка, поддержка, одобрение, подтверждение правильности действий, показ и т.п.

 Если ребёнок будет иметь возможность действовать осознанно и самостоятельно - он будет приобретать собственный уникальный опыт.

   Таким образом, мы будем способствовать развитию его компетентности и автономности.

Удачи вам!